Tezhip nedir?

Tezhip, süslemek demektir. Bezeme sanatının kağıt üzerindeki uygulamasıdır.

Çizilen motif ve desenler altın tozu ve doğal boyalar kullanılarak renklendirilir. Sabır, incelik ve yetenek gerektiren, usta ve öğrenci ilişkisiyle aktarılıp öğretilen geleneksel sanatlarımızdandır. Tezhip sanatı, daha çok yazı ile birlikte kullanılan bir sanat olarak kitap kapaklarında, başlangıç ve bitiş sayfalarında, satır ve sütun kenarlarında uygulanmıştır.

Ayrıca çiçek ve yapraklarla birlikte işlenen motifler, simetri ve renklerin ahengi yansıtılarak ortaya çıkan tezhip sanatının Kur’an-ı Kerim’in dış kapağı üzerinde ve ilk sayfalarında, sure başlarında ve cüz işaretlerinde de örnekleri görülebilir. Tezhip sanatının İslamiyet öncesine dayanan derin bir geçmişi vardır. İslamiyet öncesindeki Türk toplumları tarafından uygulanmıştır. Ancak Osmanlı zamanında zirveye ulaşmıştır. Günümüzde hala kullanılmaktadır ama elbette eskisi kadar yoğun değildir. Tezhip dilimize Farsçadan girmiştir.

Altın kullanılarak yapıldığından değerli malzemeler için tercih edilmiştir. Tezhip sanatı uygulanırken belli motifler kullanılır. Osmanlı döneminde, Kanuni Sultan Süleyman devrinde, tezhip sanatı en parlak dönemini yaşamıştır. Günümüzde de birçok alanda kullanılır ancak gözle görülür derecede değildir. Genellikle sanatta kullanılan belli motiflerin kumaş üzerine desen olarak uygulandığı görülür.

Tezhip sanatı günümüzde daha çok bu şekilde yaşatılmıştır. Ancak elbette hala tezhip sanatını kaidelerine uygun olarak uygulayan bu işin ustaları da vardır. Geleneksel çizgilerden hoşlananlar için çok ideal bir dekorasyon aracıdır. Tezhip sanatı ile tasarlanmış ve üretilmiş levhalar, sandıklar ve kutuları tercih ederek sanatı evinize taşıyabilirsiniz.

Tezhip sanatı nasıl yapılır?

Tezhip sanatında temel olarak kullanılan malzeme altın veya boyadır. Altın madde, dövülerek incecik bir tabaka haline getirilir. Sanatta varak olarak kullanılmak üzere hazırlanır. Altın, varak suyun içerisinde ezilerek jelatin malzeme ile karıştırılır. Böylece karışım belli bir kıvama gelir. Boyalarsa genelde toprak boya olanlardan seçilir. Günümüzde ise sentetik boyalar daha sık kullanılmaktadır.

Tezhip sanatçısına müzehhip adı verilir. Müzehhipler, kağıdın üzerine çizmiş olduğu motifi önce sert bir çinko altlık üzerine koyar ve çizgileri nokta nokta olacak şekilde iğne yardımıyla deler. Sonra noktalanmış kağıdı, sanatını icra edeceği zeminin üzerine koyar. Delikleri yapışkan bir siyah toz madde ile doldurur. Delikli olan kağıt kaldırılır ve altında motifin zemine çıkmış olduğu görülür. Motif iyice belirgin hale getirildikten sonra altın veya boya yardımı ile doldurularak tezhip sanatı icra edilir.

Tezhip sanatının kullanım alanları

Tarihsel dönemlerde sık sık kullanılan fermanlarda, tuğralarda, yazma kitaplarda kullanılmıştır. Günümüzde bunlar yapılmadığı için yine eskiden beri olmak üzere kitap ciltlerinde, minyatürlerde, kutu ve sandık süslemelerinde kullanılmaktadır. Ancak günümüzde sık olarak; tekstil sektöründe kumaş deseni tasarlamada kullanılır.

Gelenekselliğe dönüşün başlamasıyla beraber de kravat, eşarp gibi günlük kullanıma uygun malzemelerde tezhip sanatına ait motifler yer almaktadır. Bunların dışında inşa alanında mekan süslemelerinde, duvar, tavan ve merdivenlerde, mobilya üretiminde bu sanata ait motifler sıklıkla görülür. Hem günümüzde hem de geçmişte tezhip sanatı, tabanca kılıflarında ve kabzalarında, okların içine koyulduğu ok kaplarında da sıklıkla kullanılmıştır.

Müzehhip nedir?

Tezhip sanatıyla uğraşan kişiye “müzehhip” denir.

Sözlükte "tezhip" ne demek?

1. Yaldız sürme, yaldızlama.

2. Süsleme, bezeme

Tezhip kelimesinin ingilizcesi

illumination; gilding

Köken: Arapça

Tezhip kelimesinin cümle içerisinde kullanımı

Tezhip sanatına değer verdiği her halinden anlaşılıyor.

Ayrıca bakınız

Tezhip sanatı

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç